Musafirhana

Evo kako lakše čitati Pravoslavno Sveto pismo - hronološko posloženim kanonom: I. PRAISTORIJA I PATRIJARSI 1. Postanje (Prva Mojsijeva) 2. Jov II. MOJSIJE I IZLAZAK 3. Izlazak (Druga Mojsijeva) 4. Levitska (Treća Mojsijeva) 5. Brojevi (Četvrta Mojsijeva) 6. Ponovljeni zakoni (Peta Mojsijeva) III. OSVAJANJE I SUDIJE 7. Isus Navin 8. Sudije 9. Ruta IV. CARSTVA I DAVIDOVO DOBA 10. Prva knjiga o Samuilu 11. Druga knjiga o Samuilu (Psalmi – paralelno, naročito Davidovi) V. SOLOMON I PODELJENO CARSTVO 12. Treća knjiga o Carevima 13. Četvrta knjiga o Carevima Paralelno: - Priče Solomonove - Propovednik - Pesma nad pesmama VI. PROROCI PRE I TOKOM PROGONSTVA 14. Avdija 15. Joil 16. Jona 17. Amos 18. Osija 19. Isaija 20. Mihej 21. Naum 22. Sofonija 23. Jeremija 24. Plač Jeremijin 25. Varuh VII. VAVILONSKO PROGONSTVO 26. Jezekilj 27. Danilo (sa dodacima: Suzana, Bel i aždaja) VIII. POVRATAK IZ PROGONSTVA 28. Prva knjiga Jezdrina (Jezdra) 29. Druga knjiga Jezdrina (Nemija) Proroci tog doba: 30. Agej 31. Zaharija 32. Malahija 33. Tovit 34. Judit 35. Prva Makavejska 36. Druga Makavejska 37. Treća Makavejska IX. MUDROSNE KNJIGE (čitati paralelno kad želiš) - Psalmi - Priče Solomonove - Propovednik - Pesma nad pesmama - Premudrost Solomonova - Premudrost Isusa, sina Sirahova NOVI ZAVET – HRONOLOŠKI TOK X. JEVANĐELJA (redosled po vremenu nastanka) 38. Jevanđelje po Luki 39. Jevanđelje po Marku 40. Jevanđelje po Mateju 41. Jevanđelje po Jovanu XI. APOSTOLSKA ISTORIJA I POSLANICE 42. Dela apostolska Pavlove poslanice – istorijskim redom: 43. Prva Solunjanima 44. Druga Solunjanima 45. Galatima 46. Prva Korinćanima 47. Druga Korinćanima 48. Rimljanima 49. Kološanima 50. Filimonu 51. Efescima 52. Filipljanima 53. Prva Timoteju 54. Titu 55. Druga Timoteju Ostale apostolske poslanice: 56. Jakovljeva 57. Prva Petrova 58. Druga Petrova 59. Judina 60. Prva Jovanova 61. Druga Jovanova 62. Treća Jovanova 63. Jevrejima XII. ZAVRŠETAK 64. Otkrivenje (Apokalipsa) Svetog Jovana Bogoslova

Jes. Živa istina. Svjetovnjaci čitaju obično 1 katizmu dnevno. Psaltir je podijeljen na 20 katizmi. Čita se i za pokojnike.

Sveti Pajsije Atonski ispričao je: Otac jedne djevojčice, teško bolesne od raka, došao je na Svetu Goru da vidi starca i zamolio za molitve za svoju kćer. Otac je sa sobom donio neke od djetetovih stvari kako bi ih starac osjenio znakom krsta. Starac je rekao nesretniku: "Moliću se, ali i ti, kao otac, moraš podnijeti neku žrtvu, jer Boga jako gane žrtva iz ljubavi." Otac djevojčice upitao je: "Što da žrtvujem, oče?" Starac je rekao: "Žrtvuj jednu od svojih strasti." Tada je otac, slabo razumjevši duhovni život, odgovorio: "Nemam strasti." Tada je starac upitao: "Pušiš li cigarete?" "Da", odgovorio je otac djevojčice. "Dakle, prestani pušiti iz ljubavi prema svojoj kćeri i Bog će je učiniti zdravom", zahtijevao je starac. Otac je odmah prestao. Djevojčica se postepeno počela oporavljati i potpuno je izliječena, što su potvrdili ljekari. Otac je, međutim, izgubio prisebnost, prekršio obećanje Bogu i ponovo počeo pušiti. U isto vrijeme, rak njegove kćeri ponovo se počeo razvijati, a djevojčica se vratila u svoje prethodno teško stanje. Tada se otac vratio starcu. Ali starac mu je čvrsto rekao: "Ako ti, kao otac, nemaš pobožnosti i ne žrtvuješ strast koja uništava tvoje tijelo radi života tvog djeteta, onda ti ne mogu ni na koji način pomoći."

RUSKE PRAVOSLAVNE JURISDIKCIJE U FRANCUSKOJ I ZAPADNOJ EVROPI (sa posebnim / autonomnim statusom) I. PATRIJARŠIJSKI EGZARHAT MOSKOVSKE PATRIJARŠIJE ZA ZAPADNU EVROPU Naziv: Patrijaršijski egzarhat Zapadne Evrope (Ruska pravoslavna crkva – Moskovska patrijaršija) Sjedište: Pariz Status: – egzarhat (široka samouprava) – direktno potčinjen Patrijarhu moskovskom – obnovljen 2018. godine Poglavar: Mitropolit korsunski i zapadnoevropski Trenutni poglavar: Mitropolit Nestor (Нестор) Puna titula: Mitropolit korsunski i zapadnoevropski, Patrijaršijski egzarh Zapadne Evrope Napomena: – obuhvata Francusku, Italiju, Španiju, Portugal, Švajcarsku itd. – zvanična jurisdikcija Moskve u Zapadnoj Evropi II. RUSKA PRAVOSLAVNA CRKVA U INOSTRANSTVU (ROCOR, РПЦЗ) – ZAPADNOEVROPSKA EPARCHIJA Naziv: Zapadnoevropska eparhija Ruske pravoslavne crkve u inostranstvu Status: – samoupravna crkva u sastavu Moskovske patrijaršije – veoma široka autonomija – istorijska emigrantska crkva Sjedište: Minhen Poglavar eparhije: Arhiepiskop berlinski i njemački Trenutni poglavar: Arhiepiskop Marko (Mark Arndt) Puna titula: Arhiepiskop berlinski i njemački, upravitelj Zapadnoevropske eparhije ROCOR-a Napomena: – ROCOR kao cjelina je „samoupravna crkva“ – priznaje Patrijarha moskovskog kao kanonskog prvog jerarha III. ARHIEPISKOPIJA RUSKIH PAROHIJA U ZAPADNOJ EVROPI (BIVŠI RUSKI EGZARHAT POD CARIGRADOM) Naziv (istorijski): Arhiepiskopija ruskih pravoslavnih crkava u Zapadnoj Evropi Status danas: – VEĆINOM PRIPOJENA MOSKOVSKOJ PATRIJARŠIJI (2019–2021) – dio parohija ostao pod Carigradom – nema više jedinstveni autonomni status Glavni naslednik u Moskvi: Eparhija pariska (Korsunska) Poglavar: Mitropolit korsunski i zapadnoevropski (isti kao egzarh) Napomena: – istorijski bila autonomna ruska emigrantska crkva – osnovana 1921. (metropolit Evlogije) – ukinuta od Carigrada 2018.

UKRAJINSKA PRAVOSLAVNA CRKVA U DIJASPORI (u sastavu Carigradske patrijaršije) Kanonski naziv: Ukrajinske pravoslavne eparhije u dijaspori (Egzarhat Vaseljenske patrijaršije za ukrajinsku dijasporu) Status: – posebna jurisdikcija (egzarhat) Carigradske patrijaršije – široka samouprava – neposredno potčinjena Vaseljenskom patrijarhu – istorijski naslednik nekadašnje Ukrajinske autokefalne crkve u emigraciji 1. SAD (Ukrajinska pravoslavna crkva SAD) Sjedište: Nju Džersi Poglavar: Mitropolit antonijski i istočnoamerički Puna titula: Njegovo Visokopreosveštenstvo, Mitropolit antonijski i istočnoamerički, Prvojerarh Ukrajinske pravoslavne crkve u SAD Trenutni poglavar: Mitropolit Antonije (Антоній / Anthony Ščerba) Status: – široka autonomija – sopstveni Sinod – pod Carigradskom patrijaršijom 2. KANADA (Ukrajinska pravoslavna crkva Kanade) Sjedište: Vinipeg Poglavar: Mitropolit vladimirski i cijele Kanade Puna titula: Njegovo Visokopreosveštenstvo, Mitropolit vladimirski i cijele Kanade Trenutni poglavar: Mitropolit Ilarion (Иларион / Ilarion Rudnik) Status: – široka samouprava – neposredno pod Carigradom – sestrinska crkva UPC SAD 3. ZAPADNA EVROPA I DRUGE ZEMLJE Postoje posebne eparhije i vikarijati (u Francuskoj, Njemačkoj, Australiji, Južnoj Americi…) Status: – pod egzarhatom Carigradske patrijaršije – u duhovnom jedinstvu sa PCU (od 2019)

CRKVE / EGZARHATI U DIJASPORI U SASTAVU CARIGRADSKE PATRIJARŠIJE (sa širokom samoupravom) 1. Grčko-pravoslavna arhiepiskopija Amerike Sjedište: Njujork Poglavar: Arhiepiskop američki Puna titula: Arhiepiskop Amerike Trenutni poglavar: Arhiepiskop Elpidofor Status: – široka samouprava – sopstveni Sinod – formalno potčinjen Carigradu – jedan od najjačih egzarhata 2. Grčko-pravoslavna arhiepiskopija Australije Sjedište: Sidnej Poglavar: Arhiepiskop australski Puna titula: Arhiepiskop australijski i cijele Okeanije Trenutni poglavar: Arhiepiskop Makarios Status: – široka autonomija – sopstveni Sinod – potvrdu daje Carigrad 3. Grčko-pravoslavna arhiepiskopija Tijatira i Velike Britanije (Engleska, Irska, Skandinavija) Sjedište: London Poglavar: Arhiepiskop tijatirski i velikobritanski Trenutni poglavar: Arhiepiskop Nikita Status: – samoupravna arhiepiskopija – neposredno pod Carigradom – upravlja velikim dijelom sjeverne Evrope 4. Mitropolija Francuske (Zapadna i Centralna Evropa – Pariz) Sjedište: Pariz Poglavar: Mitropolit francuski Puna titula: Mitropolit Francuske Trenutni poglavar: Mitropolit Dimitrije Status: – de facto autonomna mitropolija – veliki stepen unutrašnje samouprave – pod Carigradom 5. Grčko-pravoslavna arhiepiskopija Kanade Sjedište: Toronto Poglavar: Arhiepiskop kanadski Trenutni poglavar: Arhiepiskop Sotirije Status: – samoupravna arhiepiskopija – neposredno potčinjena Carigradu 6. Ukrajinska pravoslavna crkva u dijaspori (Egzarhat Carigradske patrijaršije u SAD i Kanadi) Sjedišta: SAD i Kanada Poglavari: Mitropoliti ukrajinskih eparhija u dijaspori Status: – poseban egzarhat – široka samouprava – direktno pod Carigradom – vezano za Pravoslavnu crkvu Ukrajine (PCU)

POLUAUTONOMNE (SAMOUPRAVNE) CRKVE / OBLASTI U SASTAVU CARIGRADSKE PATRIJARŠIJE 1. Pravoslavna crkva Krita (hr.: Krete) Status: poluautonomna (samoupravna) Poglavar: Arhiepiskop kritski i Egzarh cijele Evrope Trenutni poglavar: Arhiepiskop Evgenije II Napomena: – bira ga kritski Sinod – potvrđuje Vaseljenski patrijarh – u diptisima se pominje poslike Carigrada 2. Sveta Gora Atonska (Monaška republika) Status: samoupravna monaška oblast pod Carigradom Poglavar (duhovni): Vaseljenski patrijarh Carigrada Neposredni predstavnik: Sveta kinotija (zajedničko upravno tijelo manastira) Napomena: – nema sopstvenog arhiepiskopa – potpuna unutrašnja samouprava – kanonski neposredno potčinjena Carigradu 3. „Nove zemlje“ u Grčkoj (Eparhije sjeverne Grčke, Epira, Makedonije, Trakije) Status: poluautonomne oblasti Carigradske patrijaršije, administrativno povjerene Grčkoj crkvi Vrhovni poglavar: Vaseljenski patrijarh Carigrada Administrativni upravnik: Arhiepiskop atinski i cijele Grčke Napomena: – formalno pripadaju Carigradu – praktično ih upravlja Grčka crkva – episkope potvrđuje Carigrad 4. Dodekaneska ostrva (Rodos, Kos, Patmos itd.) Status: direktne samoupravne mitropolije Carigradske patrijaršije Vrhovni poglavar: Vaseljenski patrijarh Carigrada Napomena: – nemaju zajedničkog poglavara – svaka mitropolija je posebna – neposredno potčinjene Carigradu

Titule poglavara autokefalnih pravoslavnih crkava: 1. Carigradska patrijaršija Arhiepiskop Carigrada – Novog Rima i Vaseljenski (ekumenski) patrijarh 2. Aleksandrijska patrijaršija Patrijarh Aleksandrije i cijele Afrike 3. Antiohijska patrijaršija Patrijarh Antiohije i cijelog Istoka 4. Jerusalimska patrijaršija Patrijarh Svetoga grada Jerusalima i cijele Palestine 5. Ruska pravoslavna crkva Patrijarh moskovski i cijele Rusi (Rus' - naziv drevne ruske države, danas pod Rus' u RF podrazumijevaju Rusku Federaciji, Bjelorusiju i Ukrajinu) 6. Srpska pravoslavna crkva Arhiepiskop pećki, mitropolit beogradsko-karlovački i patrijarh srpski 7. Rumunska pravoslavna crkva Arhiepiskop bukureštanski, mitropolit Ungro-Vlahije i patrijarh rumunski 8. Bugarska pravoslavna crkva Mitropolit sofijski i patrijarh bugarski 9. Gruzijska pravoslavna crkva Katolikos-patrijarh cijele Gruzije, Arhiepiskop mc’heta-tbiliski i mitropolit pitiski 10. Kiparska pravoslavna crkva Arhiepiskop Nove Justinijane i cijelog Kipra 11. Grčka pravoslavna crkva Arhiepiskop atinski i cijele Grčke 12. Albanska pravoslavna crkva Arhiepiskop tiranski, drački i sve Albanije 13. Poljska pravoslavna crkva Mitropolit varšavski i sve Poljske 14. Pravoslavna crkva Čeških zemalja i Slovačke Mitropolit praški i svih Čeških zemalja i Slovačke 15. Pravoslavna crkva u Americi (OCA – autokefalnost djelomično priznata) Arhiepiskop vašingtonski i mitropolit sve Amerike i Kanade (Makedonska pravoslavna crkva – Ohridska arhiepiskopija Titula poglavara: Arhiepiskop ohridski i makedonski Puna titula: Njegovo Blaženstvo, Arhiepiskop ohridski i makedonski i poglavar Makedonske pravoslavne crkve – Ohridske arhiepiskopije Pravoslavna crkva Ukrajine – (tomos Carigrada, 2019) Titula poglavara: Mitropolit kijevski i cijele Ukrajine Puna titula: Njegovo Blaženstvo, Mitropolit kijevski i cijele Ukrajine

Poglavari autonomnih pravoslavnih crkava: AUTONOMNE CRKVE U SASTAVU CARIGRADSKE PATRIJARŠIJE 1. Pravoslavna crkva Finske Poglavar: Arhiepiskop Ilija (Elia Makkonen) Titula: Arhiepiskop Kare­lije i sve Finske 2. Pravoslavna crkva Estonije (carigradska jurisdikcija) Poglavar: Mitropolit Stefan (Stephanos Charalambides) Titula: Mitropolit Talina i sve Estonije AUTONOMNE CRKVE U SASTAVU MOSKOVSKE PATRIJARŠIJE 1. Japanska pravoslavna crkva Poglavar: Mitropolit Danilo (Daniel Nushiro) Titula: Mitropolit Tokija i sve Japana 2. Kineska pravoslavna crkva (de facto neaktivna, ali formalno autonomna) Poglavar: trenutno NEMA aktivnog poglavara (pod neposrednom brigom Moskovske patrijaršije) 3. Pravoslavna crkva Ukrajine – Moskovske patrijaršije Poglavar: Mitropolit Onufrije (Onufriy Berezovski) Titula: Mitropolit kijevski i sve Ukrajine 4. Letonska pravoslavna crkva Poglavar: Arhiepiskop Aleksandar (Aleksandr Kudrjašov) Titula: Arhiepiskop rige i sve Letonije Status: autonomna crkva 5. Estonska pravoslavna crkva (Moskovske patrijaršije) Poglavar: mitropolitu Jevgenije (Rešetnjikov) je ukinuto pravo boravka u Estoniji 2024. Titula: Mitropolit talinski i sve Estonije Status: autonomna crkva 6. Ruska pravoslavna crkva u inostranstvu (ROCOR, РПЦЗ) Poglavar: Mitropolit Nikolaj (Olhovski) Titula: Mitropolit istočno-američki i njujorški Status: samoupravna (široka autonomija) u sastavu RPC AUTONOMNE CRKVE U SASTAVU JERUSALIMSKE PATRIJARŠIJE 1. Sinajska arhiepiskopija (Crkva Sinaja – Svete Katarine) Poglavar: Arhiepiskop Damijan (Damian Samartzis) Titula: Arhiepiskop Sinaja, Faranja i Raite AUTONOMNE CRKVE U SASTAVU RUMUNSKE PATRIJARŠIJE 1. Pravoslavna crkva u Republici Moldaviji (Besara­bijska mitropolija – autonomna struktura) Poglavar: Mitropolit Vladimir (Vladimir Cantarean) Titula: Mitropolit Kišinjeva i cijele Moldavije AUTONOMNE CRKVE U SASTAVU GRČKE CRKVE / DRUGIH (Trenutno nema klasičnih autonomnih crkava – uglavnom su eparhije ili poluautonomne oblasti)

Poglavari autokefalnih pravoslavnih crkava 1. Carigradska patrijaršija Patrijarh Vartolomej 2. Ruska pravoslavna crkva Patrijarh Kiril 3. Srpska pravoslavna crkva Patrijarh Porfirije 4. Rumunska pravoslavna crkva Patrijarh Danilo 5. Bugarska pravoslavna crkva Patrijarh Danilo 6. Grčka pravoslavna crkva Arhiepiskopa Jeronim II 7. Jerusalimska patrijaršija Patrijarh Teofil III 8. Antiohijska patrijaršija Patrijarh Jovan X 9. Gruzijska pravoslavna crkva Katolikos-patrijarh Ilija II 10. Kiparska pravoslavna crkva Arhiepiskop Georgije 11. Poljska pravoslavna crkva Mitropolit Sava 12. Albanska pravoslavna crkva Arhiepiskop Jovan 13. Pravoslavna crkva Čeških zemalja i Slovačke Mitropolit Rastislav 14. Pravoslavna crkva u Americi (OCA) (nema priznanje autokefalnosti od svih autokefalnih crkava) Mitropolit Tihon Pravoslavna crkva Ukrajine (nema priznanje autokefalnosti od svih autokefalnih crkava) Mitropolit Epifanije Makedonska pravoslavna crkva - Ohridska arhiepiskopija (nema priznanje autokefalnosti od svih autokefalnih crkava) Arhiepiskop Stefan

Za preuzimanje u PDF formatu: Molitvenik iz 1935: https://drive.google.com/file/d/1ietBT4lPVg9OnnaRDYWxZPa49GrE7brC/view?usp=sharing Bogomoljački molitvenik iz 1939: https://drive.google.com/file/d/1xtOtxd_-Tht4_6Kst-HjL5zNidN6yt7a/view?usp=drivesdk

U pravoslavlju je dobro (za razliku od rimskog pape i Vatikana koji svaki dan iznose stavove o nečemu) što se drži molitve i oboženja čovjeka, što je sve skoncentrisano na svetu liturgiju. Ne bavi se svakodnevnim stvarima i to je dobro. A poznato je da sve tehničke novotarije imaju i dobru i lošu stranu, zavisi da li se nešto koristi na dobro ili na loše.

POSEBNO DOSTOJANSTVO SUBOTE U PRAVOSLAVLJU (Kanoni i sveti oci) I. KANONI VASLJENSKIH I POMJESNIH SABORA 1. Kanon 20. Prvog vaseljenskog sabora (Nikeja, 325) „Pošto ima onih koji u dan Gospodnji i u dane Pedesetnice kleče, da bi se u svemu držao isti poredak u svim eparhijama, Sveti Sabor određuje da se u te dane molitve Bogu prinose stojeći.“ Napomena: U pravoslavnom Tipiku i kanonskom tumačenju, subota i nedjelja se zajedno ubrajaju u dane stajanja na molitvi, kao dani radosti i počinka. 2. Kanon 55. Trulskog (Petog–Šestog) vaseljenskog sabora (692) „Pošto smo saznali da se u gradu Rimu u svete dane Četrdesetnice posti i subotom, što je protivno crkvenom predanju, sveti sabor određuje da se u rimskoj crkvi od sada takođe drži sveti običaj da se subotom ne posti.“ Značenje: Ovaj kanon pokazuje da subota ima poseban liturgijski status i da se čak ni u Velikom postu ne smije izjednačiti s običnim postnim danima. Izuzetak je samo Velika subota. 3. Kanon 64. Apostolskih pravila „Ako se koji klirik zatekne da posti u dan Gospodnji ili u subotu, osim jedne jedine subote, neka se svrgne; a ako je laik, neka se odluči.“ Napomena: „Jedina subota“ = Velika subota. Subota se ovdje izjednačava s nedjeljom kao dan radosti, a ne žalosti. 4. Kanon 90. Trulskog sabora „Primili smo od bogonosnih otaca da u svete dane nedjelje ne treba savijati koljena, jer to označava ustajanje iz grijeha i pad u ropstvo smrti; i da time priznajemo milost koja nam je darovana vaskrsenjem Hristovim.“ Napomena: U crkvenoj praksi ovo se odnosi i na subotu, jer subota i nedjelja čine jedan pashalni krug radosti i nade. II. SVETI OCI O SUBOTI 1. Sveti Ignjatije Bogonosac († oko 107) Poslanica Magnezijcima, gl. 9 „Ako oni koji su živjeli po starom poretku dođoše u novu nadu, ne subotareći više, nego živeći po danu Gospodnjem, u kojem i život naš zasija po Njemu i po smrti Njegovoj...“ Značenje: Nedjelja postaje novi centar hrišćanskog života, ali se subota ne prezire, nego se shvata u novom, hristološkom ključu. 2. Sveti Justin Mučenik († oko 165) Dijalog s Trifonom, gl. 12 i 18 „Subota je bila data kao znak vama (Judejcima) zbog vaše tvrde naravi i vaših grijehova; ali pravednici prije Mojsija nisu držali subotu, a ipak su Bogu ugodili.“ Značenje: Justin razlikuje starozavjetnu obaveznost subote od hrišćanskog duhovnog smisla počinka u Hristu. 3. Sveti Jovan Zlatousti († 407) Besjede na Postanje i Psalam 91 (92) „Bog je blagoslovio sedmi dan ne zato što Mu je bio potreban odmor, nego da bi nas naučio mjeri i umjerenosti, da bismo i mi u određeno vrijeme ostavljali djela i posvećivali se duhovnim stvarima.“ I još: „Subota je časna zbog počinka Božjeg, ali je nedjelja još časnija zbog vaskrsenja Gospodnjeg.“ 4. Sveti Vasilije Veliki († 379) Iz kanonskih poslanica i pravila o bogosluženju „Mi stojimo na molitvi u dan Gospodnji i u dan subote, jer ti dani nose u sebi spomen vaskrsenja i počinka budućega vijeka.“ 5. Sveti Atanasije Veliki († 373) O suboti i obrezanju „Subota je sjenka onoga budućeg počinka, a istinski počinak je Gospod Isus Hristos, u Kome duše nalaze mir.“ 6. Sveti Maksim Ispovjednik († 662) Mistagogija „Subota označava prestanak grešnih djela, a nedjelja početak novoga života u Hristu; oboje su nužni u duhovnom uzrastanju.“ III. SAŽETAK KANONI: - Apostolsko pravilo 64 – zabrana posta subotom - Nikejski kanon 20 – stajanje na molitvi subotom i nedjeljom - Trulski kanon 55 – zabrana posta subotom u Velikom postu - Trulski kanon 90 – neklečanje kao znak vaskrsenja SVETI OCI: - Ignjatije Bogonosac – nedjelja kao novi centar - Justin Mučenik – subota kao sjenka - Jovan Zlatousti – subota časna, ali nedjelja časnija - Vasilije Veliki – subota i nedjelja kao dani radosti - Atanasije Veliki – Hristos kao pravi počinak - Maksim Ispovjednik – duhovni smisao subote Subota u pravoslavlju ima posebno dostojanstvo kao dan Božjeg počinka i Hristovog počinka u grobu, dan molitve za upokojene i blaži postni dan, ali je liturgijski podređena nedjelji kao Danu Vaskrsenja.

Subota je u pravoslavlju zadržala posebno dostojanstvo, ali ne kao „dan obaveznog odmora“ u starozavjetnom smislu, već kao liturgijski i teološki poseban dan. Teološko značenje subote u pravoslavlju U pravoslavnoj tradiciji subota ima dva velika značenja: a) Spomen stvaranja Subota je dan kada je Bog „počinuo“ poslije stvaranja svijeta (Post 2,2–3). Zato je uvijek imala karakter blagoslova i mira. b) Spomen Hristovog počinka u grobu Još važnije u hrišćanskom kontekstu: subota je dan kada je Hristos tijelom počinuo u grobu. Zato je ona dan tišine, nade i iščekivanja vaskrsenja. U bogoslužbenim tekstovima često se subota naziva: „blagosloveni dan odmora“ „dan mira“ „dan počinka Gospodnjeg“ 2. Liturgijski status subote Za razliku od većine dana u sedmici, subota u pravoslavlju ima posebna pravila: a) Subota je uvijek blaži posni dan Ako subota pada u post: nikada se ne posti strogo kao u srijedu i petak. dozvoljeno je ulje i vino (osim Velike subote koja je izuzetak). To pokazuje njeno posebno dostojanstvo. b) Subota je dan molitvenog pomena pokojnih Gotovo sve: zadušne subote parastosi opšta sjećanja na umrle uvikek se služe subotom. Zašto? Jer je subota dan počinka, pa je liturgijski povezana sa: počinkom umrlih u Hristu nadom u vaskrsenje. c) Subotom se ne kleči (u većini perioda) U pravoslavlju: subotom i nedjeljom se ne kleči na bogosluženjima jer su to dani radosti i spomena pobjede nad smrću. Ovo pravilo potiče iz kanona Prvog vaseljenskog sabora (Nikeja, 325). 3. Subota naspram nedjelje Pravoslavlje nije prenijelo zapovijest o suboti u doslovnom smislu na hrišćane. Nedjelja (Dan Gospodnji) = dan Vaskrsenja Nedjelja je centralni dan hrišćanskog života Subota ostaje sveta, ali sekundarna u odnosu na nedelju. Dan: Subota Značenje: Dan stvaranja, Hristovog počinka, pomena umrlih, mira Dan: Nedjelja Značenje: Dan Vaskrsenja, nova tvorevina, glavni liturgijski dan 4. Kako se pravoslavlje razlikuje od „subotara“ Za razliku od adventista i drugih subotarskih grupa: pravoslavlje ne smatra da je obavezno: - ne raditi subotom po starozavjetnom zakonu - slaviti subotu kao glavni bogoslužbeni dan ali je nikada nije ukinulo niti obezvrijedilo. Naprotiv — zadržalo ju je: liturgijski teološki kanonski duhovno Subota u pravoslavlju ima posebno dostojanstvo: ona je dan Božjeg počinka, Hristovog počinka u grobu, blaži posni dan, dan pomena umrlih i dan mira, ali je ipak liturgijski podređena nedjelji kao Danu Vaskrsenja.